| |
ANETSOÄHNO PUESTAÝO' MARNESHA

Añ Patso (Perú) shonte’Po’poñ Acheñeähno, Po’poñ Yeäheñtsoähno, Popoñ Ñoñtsoähno, añpa’ arr Patsopa’ eññallyo’ (27 millones) allponey ayähañay, ora Poye’ patso Sa’p0’marnesha’, Senýo’marnesha’,Puetsaýo’marnesha’, E’ñe Putsaýo’marnesha ñaæa Senýo’marnesha’pa’ eñallyo’ añ Patso (Perú) (40%) ora allponey yeähetsa erracmañen. Arrpa’ shonte’ es yeyähaæpena ñeñý nanac sheråa’yets, ñaæa yeyäheña. Eñall (48 pa’namen anetsoähno acheñeähno, con 19 familias Lingüísticas).
Ora anetsoähno Puetsaýo’marnesha’pa’ o’ achme’tareýtehuerret, alloýpa’ echyenet ñopa’tset Papäheñet, ñetpa’ rremaæpenet Pats (59%) erracmañen Puetsaýmo’mar, añ Patso (Peruana), orapa’ eñall paýe’tets acheñeähno (242,000 habitantes) . Añ anetsoähnopa’ ñeñý orrtatene’ña puetsaýma’ all yeäha’yenet, all shota’yena Berroähno ama’t ñaæa Puenarmeähnet, Netpa’ e’ñe allapa’ nare’tasetyenet o’ atarr a’me’tatsre’terret, atýo a’cohuenetyenet pa’muerpa’ o’ A’yapaäha’yerret ñopa’ttset all yenpanna’tyenet cohuen, atýo echenet shonte’ puerrar ñaæa coñeta´tets quelle allo yenpueñet pueýapor ñaæa pacñeýar. Ama’t ñetpa’ atarr o’ es yeähcatsre’terret, ýarraña eñall Añecmuen ñeñ eçllayoreý shonte’, ñeñýa nanac yenpuenña Pueñanesha’ pa’mcha’tareter (Gobiérno Peruano), Añña Puetsaýo’marnesha’ñapa’ ama eseshaye’ yenpuenaye, ama es asherben enteññañetoña Puenareæ, añña Pueñanesha’pa’ allo’na huaäha’attnenan po’poñare’ narmetsoähno ñeñý äha a’po’poñe’chyenan , omatyenan, muetsanatnenan allpon eñall Puetsaýmo’mar.
Ama’t ateýpa’ anetsoähno Puetsaýo’marnesha’pa’, allo’na huomenctenet Pueyäheñotet. Ýe’ po’poñ patso’marnesha’pa’ o’ cheme’tyerranet Pueñoteña ñaæa atýo cohuenet po’ptsaýmañ, ñetpa’ ama es llecatenahueto ñetpa’ correnet cohuen morrentannenet yenpannenet.
Po’poñoneý e’ñe ora Senýo’marnesha’pa’ eñallet (5,680) pa’netsreähno, ñetpa’äho’ña echenet shonte’ acheñ anets ñeñý Huocchatets, añ Patso (País). Po’ñoähpa’ Huocchateñets o’ huañana’tnerr, tepa’ alla nanac shontena huocchateñets Puetsaýmo’mar, allpa’ ähen (45,8% en 1994 a 48,7% en 1999) Ama’t atýo ama ñeñý ama eñotaye’ýe quellcatspa’ o’ huañana’tnom añ Patso, (Perú) añpa’ arra nanac shontenmeñ Puetsaýmo’mar, eñall Coyanesha’ Puetsatmo’mar (42%) ñeñý ama eñotenaye lleyats, quellcats, Eñall (17%) asheñorr Puetsaýmo’mar ñeñý ama eñotenaye lleyats quellcats.
Ama’t añ Yepatsño shonte’ pa’namena’tets Yeäheñets, ñaæa Coýaÿñatsoähno, ýarraña Anetsoähno Puetsaýo’marnesha’ ñaæa Senýo’marnesha’pa’ ama e’ñe o’ a’psatathuerryeña yeycheña, yesherbeña, yeñoteña, ama’t aæcha’tareýnesha’ Pueñanesha’ mueneñetañ o’ch e’nhuerryet. Ýarraña Yapa’ amach e’nhuerryeto ýarro’mar Yato’ Yos, Yompor, Mellañoýen Yeyemtena ñeñý yapuene’ Huoæcheñets.
> VER EL CUADRO DE COMUNIDADES INDÍGENAS.
| Región |
Total de Comunidades |
Comunidades Campesinas |
Comunidades Nativas |
| Número |
% |
Número |
% |
| AMAZONAS |
221 |
52 |
23.53 |
169 |
76.47 |
| ANCASH |
345 |
345 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| APURIMAC |
442 |
442 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| AREQUIPA |
100 |
100 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| AYACUCHO |
578 |
577 |
99.83 |
1 |
0.17 |
| CAJAMARCA |
109 |
107 |
98.17 |
2 |
1.83 |
| CUSCO |
939 |
886 |
94.36 |
53 |
5.64 |
| HUANCAVELICA |
565 |
565 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| HUANUCO |
266 |
257 |
96.62 |
9 |
3.38 |
| ICA |
9 |
9 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| JUNIN |
563 |
389 |
69.09 |
174 |
30.91 |
| LA LIBERTAD |
120 |
120 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| LAMBAYEQUE |
25 |
25 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| LIMA |
287 |
287 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| LORETO |
612 |
75 |
12.25 |
537 |
87.75 |
| MADRE DE DIOS |
24 |
0 |
0.00 |
24 |
100.00 |
| MOQUEGUA |
75 |
75 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| PASCO |
188 |
73 |
38.83 |
115 |
61.17 |
| PIURA |
136 |
136 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| PUNO |
1251 |
1251 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| SAN MARTIN |
31 |
1 |
3.23 |
30 |
96.77 |
| TACNA |
46 |
46 |
100.00 |
0 |
0.00 |
| UCAYALI |
231 |
0 |
0.00 |
231 |
100.00 |
| TOTAL |
7163 |
5818 |
81.22 |
1345 |
18.78 |
Directorio de Comunidades Campesinas. PETT 2002. Ministerio de Agricultura.
Base de Datos de Comunidades Nativas. Marzo 2003. Defensoría del Pueblo.
|
|